<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>الأمير عبد القادر الجزائر &#8211; Le collimateur</title>
	<atom:link href="https://lecollimateur.ma/ar/tag/%d8%a7%d9%84%d8%a3%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d8%b9%d8%a8%d8%af-%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%a7%d8%af%d8%b1-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d8%b2%d8%a7%d8%a6%d8%b1/feed" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://lecollimateur.ma/ar</link>
	<description>Le goût de la vérité n&#039;empêche pas la prise de parti</description>
	<lastBuildDate>Fri, 02 Aug 2024 11:38:47 +0000</lastBuildDate>
	<language>ar</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.0</generator>

<image>
	<url>https://lecollimateur.ma/wp-content/uploads/2022/11/cropped-logo-32x32.png</url>
	<title>الأمير عبد القادر الجزائر &#8211; Le collimateur</title>
	<link>https://lecollimateur.ma/ar</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>هل خان المغرب الأمير عبد القادر الجزائري؟ (بقلم: د.عبد الدين حمروش)</title>
		<link>https://lecollimateur.ma/ar/123348</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Le collimateur]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 22 Jun 2023 10:48:42 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[أخبار]]></category>
		<category><![CDATA[سياسة]]></category>
		<category><![CDATA[كتاب الرأي]]></category>
		<category><![CDATA[الأمير عبد القادر الجزائر]]></category>
		<category><![CDATA[المغرب]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://lecollimateur.ma/?p=123348</guid>

					<description><![CDATA[حضر الرئيس الجزائري، عبد المجيد تبون، خلال زيارته الأخيرة إلى روسيا، حفل افتتاح ساحة عمومية بموسكو، تكريما للمجاهد الكبير عبد القادر الجزائري. وللإشارة، فإن شخصية المجاهد، في مسارها الكفاحي المرير ضد الاستعمار الفرنسي، ظلت تشكل نقطة من نقاط سوء  التاريخي بين الجزائر والمغرب. في هذا المقال الطويل، تجدون قراءة لموقف الدولة المغربية، خلال حكم السلطان &#8230;]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p class="p1" dir="rtl"><span class="s2">حضر</span> <span class="s2">الرئيس</span> <span class="s2">الجزائري،</span> <span class="s2">عبد</span> <span class="s2">المجيد</span> <span class="s2">تبون،</span> <span class="s2">خلال</span> <span class="s2">زيارته</span> <span class="s2">الأخيرة</span> <span class="s2">إلى</span> <span class="s2">روسيا،</span> <span class="s2">حفل</span> <span class="s2">افتتاح</span> <span class="s2">ساحة</span> <span class="s2">عمومية</span> <span class="s2">بموسكو،</span> <span class="s2">تكريما</span> <span class="s2">للمجاهد</span> <span class="s2">الكبير</span> <span class="s2">عبد</span> <span class="s2">القادر</span> <span class="s2">الجزائري</span><span class="s1">. </span><span class="s2">وللإشارة،</span> <span class="s2">فإن</span> <span class="s2">شخصية</span> <span class="s2">المجاهد،</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">مسارها</span> <span class="s2">الكفاحي</span> <span class="s2">المرير</span> <span class="s2">ضد</span> <span class="s2">الاستعمار</span> <span class="s2">الفرنسي،</span> <span class="s2">ظلت</span> <span class="s2">تشكل</span> <span class="s2">نقطة</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">نقاط</span> <span class="s2">سوء</span><span class="s1"><span class="Apple-converted-space">  </span></span><span class="s2">التاريخي</span> <span class="s2">بين</span> <span class="s2">الجزائر</span> <span class="s2">والمغرب</span><span class="s1">. </span></p>
<p class="p1" dir="rtl">في هذا المقال الطويل، تجدون قراءة لموقف الدولة المغربية، خلال حكم السلطان عبد الرحمن بن هشام، من عدة أحداث وملابسات ساهمت في      تدهور العلاقة مع الأمير عبد القادر<span class="s3">. </span>قراءة التاريخ، خلال هذه الفترة، تبدو مهمة، للوقوف على بعض جذور سوء الفهم الجزائري<span class="s3">&#8211;</span>المغربي، على امل التقدم نحو فضاء مغاربي مشترك، يسوده الوئام والتعايش والتعاون<span class="s3">. </span>ان ترك المساحة الإعلامية نهبا لأقلام شعبوية، تنشط، هنا وهناك، على وسائط التواصل الاجتماعية، لن يزيد وضع العلاقة بين الشعبين الشقيقين الا تدهورا<span class="s3">. </span>ان كانت هناك من<span class="s3"> &#8220;</span>تصفية للحسابات التاريخية<span class="s3">&#8220;</span>، فينبغي ان تتم على قاعدة علمية، يسودها الاحترام، والثقة في المستقبل المشترك<span class="s3">..</span></p>
<p dir="rtl">
<p dir="rtl"><img decoding="async" class="alignnone size-full wp-image-123349" src="https://lecollimateur.ma/wp-content/uploads/2023/06/emeri-abdel-2.jpeg" alt="" width="200" height="277" /></p>
<p class="p2" dir="rtl"><span class="s2"><b>                                                    </b></span></p>
<p class="p3"><span class="s1"> </span><span class="s2">تعرّض</span><span class="s1"><b> </b></span><span class="s2">المؤرخ</span> <span class="s2">أحمد</span> <span class="s2">بن</span> <span class="s2">خالد</span> <span class="s2">الناصري،</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">كتابه</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الاستقصا</span> <span class="s2">لأخبار</span> <span class="s2">دول</span> <span class="s2">المغرب</span> <span class="s2">الأقصى</span><span class="s1">&#8220;</span><span class="s2">،</span> <span class="s2">إلى</span> <span class="s2">ثورة</span> <span class="s2">الأمير</span> <span class="s2">عبد</span> <span class="s2">القادر</span> <span class="s2">ضد</span> <span class="s2">الاستعمار</span> <span class="s2">الفرنسي</span><span class="s1">. </span><span class="s2">وعلى</span> <span class="s2">امتداد</span> <span class="s2">صفحات</span> <span class="s2">الجزء</span> <span class="s2">التاسع،</span> <span class="s2">المُخصّصة</span> <span class="s2">لنشأة</span> <span class="s2">الثورة</span> <span class="s2">الجزائرية،</span> <span class="s2">يُلاحظ</span> <span class="s2">القارئ</span> <span class="s2">إسقاط</span> <span class="s2">المؤرخ</span> <span class="s2">المغربي</span> <span class="s2">صفة</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الأمير</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">عن</span> <span class="s2">المجاهد</span> <span class="s2">عبد</span> <span class="s2">القادر،</span> <span class="s2">مُستبدلا</span> <span class="s2">إياها</span> <span class="s2">بصفة</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الحاج</span><span class="s1">&#8220;. </span><span class="s2">ما</span> <span class="s2">الذي</span> <span class="s2">جعل</span> <span class="s2">الناصري،</span> <span class="s2">المعاصر</span> <span class="s2">للأمير</span> <span class="s2">عبد</span> <span class="s2">القادر</span> <span class="s2">زمناً،</span> <span class="s2">يكتفي</span> <span class="s2">بوصف</span> <span class="s2">الأخير</span> <span class="s2">بالـ</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الحاج</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">دون</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الأمير</span><span class="s1">&#8220;</span><span class="s2">؟</span> <span class="s2">لالتماس</span> <span class="s2">الجواب،</span> <span class="s2">تبدو</span> <span class="s2">العودة</span> <span class="s2">إلى</span> <span class="s2">خطاب</span> <span class="s2">السلطان</span> <span class="s2">المغربي،</span> <span class="s2">المولى</span> <span class="s2">عبد</span> <span class="s2">الرحمن</span> <span class="s2">بن</span> <span class="s2">هشام،</span> <span class="s2">ضرورية</span><span class="s1">. </span><span class="s2">فقد</span> <span class="s2">كتب</span> <span class="s2">الأخير</span> <span class="s2">إلى</span> <span class="s2">البلاد،</span> <span class="s2">بعد</span> <span class="s2">مُواجهات</span> <span class="s2">مُسلحة</span> <span class="s2">شديدة</span> <span class="s2">مع</span> <span class="s2">الأمير</span> <span class="s2">وجيشه،</span> <span class="s2">مُعلنا</span> <span class="s2">النّصر</span> <span class="s2">المُبين</span><span class="s1">. </span><span class="s2">ولأن</span> <span class="s2">الخطاب</span> <span class="s2">السلطاني</span> <span class="s2">طويل،</span> <span class="s2">يمكن</span> <span class="s2">الاكتفاء</span> <span class="s2">منه</span> <span class="s2">بما</span> <span class="s2">يلي</span><span class="s1">: </span></p>
<p class="p3"><span class="s1">&#8220;</span><span class="s2">وبعد،</span> <span class="s2">فإن</span> <span class="s2">الفاسد</span> <span class="s2">الفتّان</span> <span class="s2">وخليفة</span> <span class="s2">الشيطان،</span> <span class="s2">أبعد</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">الجسارة،</span> <span class="s2">وامتطى</span> <span class="s2">مطى</span> <span class="s2">الخسارة،</span> <span class="s2">واستوسع</span> <span class="s2">سبيل</span> <span class="s2">العناد،</span> <span class="s2">واستضل</span> <span class="s2">سبيل</span> <span class="s2">الرشاد،</span> <span class="s2">وقال</span> <span class="s2">أشد</span> <span class="s2">منه</span> <span class="s2">قوة،</span> <span class="s2">وسوّلت</span> <span class="s2">نفسه</span> <span class="s2">الأمّارة</span> <span class="s2">الاتّصاف</span> <span class="s2">بالإمارة</span><span class="s1">&#8220;. </span></p>
<p class="p3"><span class="s2">ما</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">شك</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">أن</span> <span class="s2">عبارات</span> <span class="s2">الخطاب</span> <span class="s2">السلطاني،</span> <span class="s2">كانت</span> <span class="s2">قاسية</span> <span class="s2">بحق</span> <span class="s2">مجاهد</span> <span class="s2">كبير،</span> <span class="s2">عالم،</span> <span class="s2">تقي</span> <span class="s2">وورع</span><span class="s1">. </span><span class="s2">قراءة</span> <span class="s2">الخطاب</span> <span class="s2">السلطاني،</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">ضوء</span> <span class="s2">الصورة</span> <span class="s2">المثالية</span> <span class="s2">التي</span> <span class="s2">اكتستها</span> <span class="s2">شخصية</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الأمير</span><span class="s1">&#8220;</span><span class="s2">،</span> <span class="s2">لابد</span> <span class="s2">أن</span> <span class="s2">تستثير</span> <span class="s2">عددا</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">الأسئلة</span><span class="s1">. </span><span class="s2">وبالعودة</span> <span class="s2">إلى</span> <span class="s2">الفقرة</span> <span class="s2">السالفة</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">الخطاب،</span> <span class="s2">يمكن</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">ترتيب</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">السؤال</span> <span class="s2">التلقائي</span> <span class="s2">التالي</span><span class="s1">: </span><span class="s2">هل</span> <span class="s2">كان</span> <span class="s2">السلطان</span> <span class="s2">المغربي</span> <span class="s2">يخشى</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">مُزاحمة</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الأمير</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">له</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">سلطنته؟</span> <span class="s2">وإن</span> <span class="s2">كان</span> <span class="s2">استنكار</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الاتصاف</span> <span class="s2">بالإمارة</span><span class="s1">&#8220;</span><span class="s2">،</span> <span class="s2">مما</span> <span class="s2">ذكره</span> <span class="s2">السلطان</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">خطابه،</span> <span class="s2">إلا</span> <span class="s2">أن</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">القضية</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">تبدو</span> <span class="s2">أكبر</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">ذلك</span><span class="s1">. </span><span class="s2">ومن</span> <span class="s2">هنا،</span> <span class="s2">فإن</span> <span class="s2">كل</span> <span class="s2">تركيز</span> <span class="s2">على</span> <span class="s2">مسألة</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الإمارة</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">يعتبر</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">غير</span> <span class="s2">محله،</span></p>
<p class="p4" dir="rtl"><span class="s2">بحكم</span> <span class="s2">ما</span> <span class="s2">يؤدي</span> <span class="s2">إليه</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">اختزال</span> <span class="s2">للموضوع</span> <span class="s2">برمته</span><span class="s1">. </span><span class="s2">وفي</span> <span class="s2">هذا</span> <span class="s2">السياق،</span> <span class="s2">لا</span> <span class="s2">ينبغي</span> <span class="s2">إغفال</span> <span class="s2">الإشارة</span> <span class="s2">إلى</span> <span class="s2">مبايعة</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الأمير</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">للسلطان،</span> <span class="s2">وحرصه</span> <span class="s2">على</span> <span class="s2">التصريح</span> <span class="s2">بعدم</span> <span class="s2">إيلاء</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الإمارة</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">أية</span> <span class="s2">قيمة،</span> <span class="s2">حسب</span> <span class="s2">قول</span> <span class="s2">مأثور</span> <span class="s2">عنه</span><span class="s1">.</span></p>
<p dir="rtl">
<p dir="rtl"><img loading="lazy" decoding="async" class="alignnone size-medium wp-image-123351" src="https://lecollimateur.ma/wp-content/uploads/2023/06/emeri-abdel-1-300x275.jpeg" alt="" width="300" height="275" /></p>
<p dir="rtl">
<p class="p4" dir="rtl"><span class="s1">    </span><span class="s2">ونحن</span> <span class="s2">نَعْرض</span> <span class="s2">لـ</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الجزائري</span><span class="s1">&#8220;</span><span class="s2">،</span> <span class="s2">يمكن</span> <span class="s2">الحديث</span> <span class="s2">عن</span> <span class="s2">وجود</span> <span class="s2">قراءة</span> <span class="s2">مغربية</span> <span class="s2">لثورته،</span> <span class="s2">التي</span> <span class="s2">واجهت</span> <span class="s2">التغلغل</span> <span class="s2">الاستعمار</span> <span class="s2">الفرنسي،</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">بداياته</span> <span class="s2">الأولى</span><span class="s1">. </span><span class="s2">وبعكس</span> <span class="s2">كل</span> <span class="s2">القراءات</span> <span class="s2">الأخرى،</span>           يظهر <span class="s2">أن</span> <span class="s2">القراءة</span> <span class="s2">المغربية</span> <span class="s2">لها</span> <span class="s2">خصوصيتها،</span> <span class="s2">النابعة</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">تشابك</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الخطوط</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">الجزائرية</span><span class="s1">&#8211; </span><span class="s2">المغربية،</span> <span class="s2">على</span> <span class="s2">أكثر</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">صعيد</span> <span class="s2">جغرافي</span> <span class="s2">وثقافي</span> <span class="s2">وجيو</span><span class="s1">&#8211; </span><span class="s2">سياسي</span><span class="s1">. </span><span class="s2">من</span> <span class="s2">شأن</span> <span class="s2">قراءة</span> <span class="s2">الناصري،</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">مؤلفه</span> <span class="s2">المذكور،</span> <span class="s2">آنفا،</span> <span class="s2">أن</span> <span class="s2">تشكل</span> <span class="s2">وجهة</span> <span class="s2">النظر</span> <span class="s2">المغربية</span><span class="s1">. </span><span class="s2">في</span> <span class="s2">البداية،</span> <span class="s2">لابد</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">تسجيل</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">التجاذب</span><span class="s1">&#8220;</span><span class="s2">،</span> <span class="s2">الذي</span> <span class="s2">كان</span> <span class="s2">يشعر</span> <span class="s2">به</span> <span class="s2">المؤرخ،</span> <span class="s2">إزاء</span> <span class="s2">شخصية</span> <span class="s2">ما</span> <span class="s2">كان</span> <span class="s2">يسميه</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الحاج</span> <span class="s2">عبد</span> <span class="s2">القادر</span><span class="s1">&#8220;. </span><span class="s2">وقد</span> <span class="s2">عبّر</span> <span class="s2">عن</span> <span class="s2">ذلك</span> <span class="s2">قائلا</span><span class="s1">: &#8220;</span><span class="s2">واعلم</span> <span class="s2">أنه</span> <span class="s2">قد</span> <span class="s2">يقف</span> <span class="s2">بعض</span> <span class="s2">المنتقدين</span> <span class="s2">على</span> <span class="s2">ما</span> <span class="s2">حكينا</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">أخبار</span> <span class="s2">هذا</span> <span class="s2">الرجل</span> <span class="s2">فينسبنا</span> <span class="s2">إلى</span> <span class="s2">تعصب</span> <span class="s2">وسوء</span> <span class="s2">أدب،</span> <span class="s2">والجواب</span> <span class="s2">أنا</span> <span class="s2">ما</span> <span class="s2">حكينا</span> <span class="s2">إلا</span> <span class="s2">الواقع</span><span class="s1">&#8220;.</span></p>
<p class="p4" dir="rtl"><span class="s1"> </span><span class="s2">إذاً،</span> <span class="s2">كيف</span> <span class="s2">يُقدِّم</span> <span class="s2">الناصري</span> <span class="s2">شخصية</span> <span class="s2">الأمير</span> <span class="s2">عبد</span> <span class="s2">القادر؟</span> <span class="s2">حين</span> <span class="s2">نحاول</span> <span class="s2">استجماع</span> <span class="s2">صفات</span> <span class="s2">بطل</span> <span class="s2">الثورة</span> <span class="s2">الجزائرية</span> <span class="s2">الأكبر،</span> <span class="s2">بحسب</span> <span class="s2">ما</span> <span class="s2">ورد</span> <span class="s2">في</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الاستقصا</span><span class="s1">&#8220;</span><span class="s2">،</span> <span class="s2">سنلاحظ</span> <span class="s2">أنها</span> <span class="s2">تتوزع</span> <span class="s2">إلى</span> <span class="s2">خانتين</span> <span class="s2">متناقضتين</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">الصفات</span><span class="s1">:</span></p>
<p class="p4" dir="rtl"><span class="s1">&#8211; </span><span class="s2">الصفات</span> <span class="s2">الإيجابية</span><span class="s1">: </span><span class="s2">الشجاعة</span> <span class="s2">والإقدام،</span> <span class="s2">التنظيم</span> <span class="s2">العسكري</span> <span class="s2">الجيد،</span> <span class="s2">ثم</span> <span class="s2">البصارة</span> <span class="s2">بالحرب</span><span class="s1">. </span><span class="s2">وبالنسبة</span> <span class="s2">للصفة</span> <span class="s2">الأخيرة،</span> <span class="s2">يمكن</span> <span class="s2">الاستشهاد</span> <span class="s2">بنصيحة</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الأمير</span> <span class="s2">عبد</span> <span class="s2">القادر</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">لخليفة</span> <span class="s2">السلطان</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">سيدي</span> <span class="s2">محمد</span> <span class="s2">بن</span> <span class="s2">عبد</span> <span class="s2">الرحمن</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">بخطورة</span> <span class="s2">نصب</span> <span class="s2">الأخبية،</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">أثناء</span> <span class="s2">المواجهة</span> <span class="s2">بين</span> <span class="s2">المغرب</span> <span class="s2">وفرنسا،</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">معركة</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">إيسلي</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">الشهيرة</span><span class="s1">. </span><span class="s2">ويتضح</span> <span class="s2">فحوى</span> <span class="s2">نصيحة</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الأمير</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">تلك</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">قوله</span><span class="s1">: &#8221; </span><span class="s2">فإن</span> <span class="s2">العدو</span> <span class="s2">متى</span> <span class="s2">رأى</span> <span class="s2">الأخبية</span> <span class="s2">مضروبة</span> <span class="s2">لم</span> <span class="s2">ينته</span> <span class="s2">دون</span> <span class="s2">الوصول</span> <span class="s2">إليها</span> <span class="s2">ولو</span> <span class="s2">أفنى</span> <span class="s2">عليها</span> <span class="s2">عساكره</span><span class="s1">&#8220;. </span><span class="s2">النصيحة</span> <span class="s2">المقدمة</span> <span class="s2">لخليفة</span> <span class="s2">السلطان،</span> <span class="s2">لم</span> <span class="s2">يتردد</span> <span class="s2">الناصري</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">الاعتراف</span> <span class="s2">بأهميتها</span> <span class="s2">قائلا</span><span class="s1">: &#8220;</span><span class="s2">وكان</span> <span class="s2">هذا</span> <span class="s2">الكلام</span> <span class="s2">منه</span> <span class="s2">صوابا</span><span class="s1">&#8220;. </span><span class="s2">ذلك</span> <span class="s2">أن</span> <span class="s2">مآل</span> <span class="s2">المعركة،</span> <span class="s2">الذي</span> <span class="s2">تجسد</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">خسارة</span> <span class="s2">المغاربة</span> <span class="s2">المعركة،</span> <span class="s2">يُبيِّن</span> <span class="s2">صوابية</span> <span class="s2">نصيحة</span> <span class="s2">المجاهد</span> <span class="s2">عبد</span> <span class="s2">القادر</span> <span class="s2">الجزائري</span><span class="s1">. </span><span class="s2">وفي</span> <span class="s2">هذا</span> <span class="s2">السياق</span> <span class="s2">الإيجابي،</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">الجدير</span> <span class="s2">تسجيل</span> <span class="s2">حُسن</span> <span class="s2">منزلة</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الأمير</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">لدى</span> <span class="s2">السلطان</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">لأنه</span> <span class="s2">رأى</span> <span class="s2">أنه</span> <span class="s2">قام</span> <span class="s2">بنصرة</span> <span class="s2">الإسلام</span> <span class="s2">على</span> <span class="s2">حين</span> <span class="s2">لا</span> <span class="s2">ناصر</span> <span class="s2">له</span><span class="s1">&#8220;</span><span class="s2">؛</span></p>
<p class="p4" dir="rtl"><span class="s1"> &#8211; </span><span class="s2">الصفات</span> <span class="s2">السلبية</span><span class="s1">: </span><span class="s2">فساد</span> <span class="s2">النية،</span> <span class="s2">تدبير</span> <span class="s2">الدسائس،</span> <span class="s2">الاستبداد</span> <span class="s2">والسعي</span> <span class="s2">إلى</span> <span class="s2">تملّك</span> <span class="s2">المغرب</span><span class="s1"> (</span><span class="s2">خصوصا</span> <span class="s2">بعد</span> <span class="s2">هزيمة</span> <span class="s2">إيسلي</span><span class="s1">). </span><span class="s2">ومن</span> <span class="s2">العبارات</span> <span class="s2">الدالة،</span> <span class="s2">بهذا</span> <span class="s2">الشأن،</span> <span class="s2">قول</span> <span class="s2">الناصري</span><span class="s1">: &#8220;</span><span class="s2">وكان</span> <span class="s2">الحاج</span> <span class="s2">عبد</span> <span class="s2">القادر</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">هذه</span> <span class="s2">المدة</span> <span class="s2">قد</span> <span class="s2">فسدت</span> <span class="s2">نيته</span> <span class="s2">أيضا</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">السلطان</span> <span class="s2">وفي</span> <span class="s2">الجهاد</span><span class="s1"> (&#8230;) </span><span class="s2">ورام</span> <span class="s2">الاستقلال</span> <span class="s2">وأخذ</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">استفساد</span> <span class="s2">القبائل</span> <span class="s2">الذين</span> <span class="s2">هنالك</span> <span class="s2">وتحقَّقَ</span> <span class="s2">السلطان</span> <span class="s2">بأمره</span><span class="s1">&#8220;. </span><span class="s2">أما</span> <span class="s2">التآمر</span> <span class="s2">على</span> <span class="s2">السلطان،</span> <span class="s2">فيتمثل</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">توجيه</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الأمير</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">لشيعته</span> <span class="s2">إلى</span> <span class="s2">السلطان،</span> <span class="s2">وإنزالهم</span> <span class="s2">على</span> <span class="s2">نهر</span> <span class="s2">سبو،</span> <span class="s2">بقصد</span> <span class="s2">الاجتماع</span> <span class="s2">بهم</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">ويصل</span> <span class="s2">يدهم</span> <span class="s2">بيده</span> <span class="s2">ويتم</span> <span class="s2">له</span> <span class="s2">ما</span> <span class="s2">أراد،</span> <span class="s2">فلما</span> <span class="s2">اطلع</span> <span class="s2">السلطان</span> <span class="s2">على</span> <span class="s2">دسيسته</span> <span class="s2">بعث</span> <span class="s2">إلى</span> <span class="s2">أولئك</span> <span class="s2">الجماعة</span> <span class="s2">عسكرا</span><span class="s1">&#8220;.</span></p>
<p class="p4" dir="rtl"><span class="s2">هكذا،</span> <span class="s2">يقرأ</span> <span class="s2">الناصري</span> <span class="s2">سيرة</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الأمير</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">في</span> <span class="s2">ضوء</span> <span class="s2">حالين</span><span class="s1">: </span><span class="s2">حال</span> <span class="s2">البيعة</span> <span class="s2">للسلطان،</span> <span class="s2">والانخراط</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">سلك</span> <span class="s2">الجهاد،</span> <span class="s2">دفاعا</span> <span class="s2">عن</span> <span class="s2">الدين</span> <span class="s2">والبلاد</span> <span class="s2">والأهل</span><span class="s1">. </span><span class="s2">وقد</span> <span class="s2">جهد</span> <span class="s2">السلطان</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">تزويد</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الأمير</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">بكل</span> <span class="s2">ما</span> <span class="s2">كان</span> <span class="s2">يحتاجه،</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">مال</span> <span class="s2">وسلاح</span> <span class="s2">وخيل،</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">على</span> <span class="s2">يد</span> <span class="s2">الأمين</span> <span class="s2">الحاج</span> <span class="s2">الطالب</span> <span class="s2">ابن</span> <span class="s2">جلون</span> <span class="s2">الفاسي</span> <span class="s2">وغيره</span><span class="s1">&#8220;. </span><span class="s2">أما</span> <span class="s2">الحال</span> <span class="s2">الثانية،</span> <span class="s2">فهي</span> <span class="s2">حال</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">انفساد</span> <span class="s2">النية</span><span class="s1">&#8220;</span><span class="s2">،</span> <span class="s2">التي</span> <span class="s2">صار</span> <span class="s2">عليها</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الأمير</span><span class="s1">&#8220;</span><span class="s2">،</span> <span class="s2">سعيا</span> <span class="s2">إلى</span> <span class="s2">الاستقلال،</span> <span class="s2">وأكثر</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">ذلك</span> <span class="s2">حكم</span> <span class="s2">المغرب</span><span class="s1">. </span><span class="s2">ولعل</span> <span class="s2">ما</span> <span class="s2">يشهد</span> <span class="s2">على</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">انفساد</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">العلاقة</span> <span class="s2">بين</span> <span class="s2">الفريقين،</span> <span class="s2">وبالتالي</span> <span class="s2">انعدام</span> <span class="s2">الثقة</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">ما</span> <span class="s2">بينهما،</span> <span class="s2">أن</span> <span class="s2">قدّم</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الأمير</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">عبد</span> <span class="s2">القادر</span> <span class="s2">نصيحته</span> <span class="s2">لولد</span> <span class="s2">السلطان،</span> <span class="s2">قبل</span> <span class="s2">نشوب</span> <span class="s2">معركة</span> <span class="s2">إيسلي</span><span class="s1">: &#8220;</span><span class="s2">وهو</span> <span class="s2">على</span> <span class="s2">فرسه</span><span class="s1">&#8220;. </span><span class="s2">أما</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">جهة</span> <span class="s2">ولد</span> <span class="s2">السلطان،</span> <span class="s2">أي</span> <span class="s2">سيدي</span> <span class="s2">محمد</span> <span class="s2">بن</span> <span class="s2">عبد</span> <span class="s2">الرحمن،</span> <span class="s2">فإنه</span> <span class="s2">لم</span> <span class="s2">يول</span> <span class="s2">اهتماما</span> <span class="s2">لنصيحة</span> <span class="s2">الأمير</span> <span class="s2">الجزائري</span><span class="s1">.</span></p>
<p class="p4" dir="rtl"><span class="s2">هل</span> <span class="s2">هذا</span> <span class="s2">كل</span> <span class="s2">ما</span> <span class="s2">يمكن</span> <span class="s2">سرده،</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">ما</span> <span class="s2">يخص</span> <span class="s2">تحول</span> <span class="s2">علاقة</span> <span class="s2">الأمير</span> <span class="s2">بالسلطان،</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">التعاون</span> <span class="s2">إلى</span> <span class="s2">التآمر،</span> <span class="s2">فإلى</span> <span class="s2">المواجهة</span> <span class="s2">المسلحة؟</span> <span class="s2">ما</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">شك</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">أن</span> <span class="s2">طموح</span> <span class="s2">الأمير</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الزائد</span><span class="s1">&#8220;</span><span class="s2">،</span> <span class="s2">إضافة</span> <span class="s2">إلى</span> <span class="s2">جموحه</span> <span class="s2">الثوري،</span> <span class="s2">كانا</span> <span class="s2">يفرضان</span> <span class="s2">إكراهات</span> <span class="s2">على</span> <span class="s2">السلطان،</span> <span class="s2">باعتباره</span> <span class="s2">قائد</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">دولة</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">لا</span> <span class="s2">قائد</span> <span class="s2">كتائب</span> <span class="s2">جهاديين</span><span class="s1">. </span><span class="s2">فرنسا</span> <span class="s2">كانت</span> <span class="s2">قد</span> <span class="s2">استولت</span> <span class="s2">على</span> <span class="s2">الجزائر،</span> <span class="s2">حين</span> <span class="s2">أخذ</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الأمير</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">يتنقل</span> <span class="s2">بالصحراء</span> <span class="s2">وبني</span> <span class="s2">يزناسن</span> <span class="s2">ووجدة</span> <span class="s2">والريف</span><span class="s1">. </span><span class="s2">وفي</span> <span class="s2">عبارة</span> <span class="s2">دالة</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">الناصري،</span> <span class="s2">تمت</span> <span class="s2">الإشارة</span> <span class="s2">إلى</span> <span class="s2">أن</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الجزائري</span><span class="s1">&#8221; &#8220;</span><span class="s2">استكثر</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">هذه</span> <span class="s2">التنقلات</span> <span class="s2">بما</span> <span class="s2">هو</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">رعية</span> <span class="s2">السلطان</span> <span class="s2">أو</span> <span class="s2">جنده</span><span class="s1">&#8220;. </span><span class="s2">إضافة</span> <span class="s2">إلى</span> <span class="s2">هذا،</span> <span class="s2">بدا</span> <span class="s2">أن</span> <span class="s2">هناك</span> <span class="s2">تغييرا</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">النظرة</span> <span class="s2">إلى</span> <span class="s2">استراتجية</span> <span class="s2">الأمير</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">مواجهة</span> <span class="s2">الاستعمار</span> <span class="s2">الفرنسي</span><span class="s1">. </span><span class="s2">ففي</span> <span class="s2">حين</span> <span class="s2">كان</span> <span class="s2">نجاح</span> <span class="s2">الثوار</span> <span class="s2">الجزائريين</span> <span class="s2">قائما،</span> <span class="s2">على</span> <span class="s2">قتل</span> <span class="s2">الأنفس</span> <span class="s2">وغنْم</span> <span class="s2">الأموال،</span> <span class="s2">كان</span> <span class="s2">نجاح</span> <span class="s2">الفرنسيين</span> <span class="s2">في</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">قضم</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">الأرض،</span> <span class="s2">إلى</span> <span class="s2">أن</span> <span class="s2">تم</span> <span class="s2">احتلال</span> <span class="s2">الجزائر</span> <span class="s2">بالكامل</span><span class="s1">. </span><span class="s2">وشتان</span> <span class="s2">بين</span> <span class="s2">الأمرين،</span> <span class="s2">بحسب</span> <span class="s2">عبارة</span> <span class="s2">المؤرخ</span> <span class="s2">المغربي</span><span class="s1">.</span></p>
<p class="p4" dir="rtl"><span class="s2">في</span> <span class="s2">هذه</span> <span class="s2">الفترة</span> <span class="s2">بالذات،</span> <span class="s2">كانت</span> <span class="s2">فرنسا</span> <span class="s2">تختبر</span> <span class="s2">المناعة</span> <span class="s2">المغربية،</span> <span class="s2">عسكريا،</span> <span class="s2">على</span> <span class="s2">الحدود</span><span class="s1">. </span><span class="s2">ولما</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">كلّم</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">السلطان</span> <span class="s2">السلطات</span> <span class="s2">الفرنسية،</span> <span class="s2">بشأن</span> <span class="s2">العهدة</span> <span class="s2">الموقعة</span> <span class="s2">بينهما،</span> <span class="s2">تعللت</span> <span class="s2">السلطات</span> <span class="s2">الاستعمارية</span> <span class="s2">بانتقاضها،</span> <span class="s2">نتيجة</span> <span class="s2">إمداد</span> <span class="s2">المغاربة</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الأمير</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">بالخيل</span> <span class="s2">والسلاح</span> <span class="s2">والمال</span> <span class="s2">المرة</span> <span class="s2">تلو</span> <span class="s2">المرة</span><span class="s1">. </span><span class="s2">غير</span> <span class="s2">أن</span> <span class="s2">استراتيجة</span> <span class="s2">الثوار</span> <span class="s2">الجزائريين،</span> <span class="s2">المكتفية</span> <span class="s2">بإيذاء</span> <span class="s2">الفرنسيين</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">الأنفس</span> <span class="s2">والأموال،</span> <span class="s2">كان</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">شأنها</span> <span class="s2">أن</span> <span class="s2">تثير</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">نفوس</span> <span class="s2">المغاربة</span> <span class="s2">الخشية</span> <span class="s2">على</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">تراب</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">بلادهم</span><span class="s1">. </span><span class="s2">أما</span> <span class="s2">الانهزام</span> <span class="s2">في</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">إيسلي</span><span class="s1">&#8220;</span><span class="s2">،</span> <span class="s2">والهجوم</span> <span class="s2">على</span> <span class="s2">طنجة</span> <span class="s2">والصويرة،</span> <span class="s2">فقد</span> <span class="s2">أنذرا</span> <span class="s2">بقرب</span> <span class="s2">عهد</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الحماية</span> <span class="s2">الفرنسية</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">على</span> <span class="s2">المغرب،</span> <span class="s2">وإن</span> <span class="s2">تأخر</span> <span class="s2">ذلك</span> <span class="s2">لعقود</span><span class="s1">.</span></p>
<p class="p4" dir="rtl"><span class="s2">انتهى</span> <span class="s2">عبد</span> <span class="s2">الحاج</span> <span class="s2">عبد</span> <span class="s2">القادر</span> <span class="s2">أسيرا،</span> <span class="s2">بعد</span> <span class="s2">أن</span> <span class="s2">واجه</span> <span class="s2">الفرنسيين</span> <span class="s2">بضراوة،</span> <span class="s2">وواجه</span> <span class="s2">المغاربة،</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">بعدهم،</span> <span class="s2">ببسالة</span><span class="s1">. </span><span class="s2">وإن</span> <span class="s2">انقضى</span> <span class="s2">على</span> <span class="s2">ثورة</span> <span class="s2">الجزائر</span> <span class="s2">الأولى</span> <span class="s2">أكثر</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">قرن</span> <span class="s2">ونصف،</span> <span class="s2">اليوم،</span> <span class="s2">إلا</span> <span class="s2">أن</span> <span class="s2">مجرياتها</span> <span class="s2">وتبعاتها</span> <span class="s2">مازالت</span> <span class="s2">تستبد</span> <span class="s2">بالنفوس</span><span class="s1"> (</span><span class="s2">من</span> <span class="s2">الشعبين</span> <span class="s2">معاً</span><span class="s1">). </span><span class="s2">وفي</span> <span class="s2">كل</span> <span class="s2">مرة،</span> <span class="s2">يطرأ</span> <span class="s2">حادث</span> <span class="s2">بين</span> <span class="s2">الطرفين،</span> <span class="s2">تتم</span> <span class="s2">استعادة</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">التاريخ</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">القريب</span> <span class="s2">والبعيد</span><span class="s1">. </span><span class="s2">أعتقد</span> <span class="s2">أن</span> <span class="s2">استراتيجية</span> <span class="s2">السلطان،</span> <span class="s2">عبد</span> <span class="s2">الرحمن</span> <span class="s2">بن</span> <span class="s2">هشام،</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">دعم</span> <span class="s2">الثورة</span> <span class="s2">الجزائرية،</span> <span class="s2">والانكفاء</span> <span class="s2">داخل</span> <span class="s2">سلطنته،</span> <span class="s2">حماية</span> <span class="s2">لها</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">زحف</span> <span class="s2">الفرنسيين</span><span class="s1"> (</span><span class="s2">أو</span> <span class="s2">تأخيره</span><span class="s1">)</span><span class="s2">،</span> <span class="s2">كانت</span> <span class="s2">مبنية</span> <span class="s2">على</span> <span class="s2">قراءة</span> <span class="s2">الواقع</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">على</span> <span class="s2">الأرض</span><span class="s1">&#8220;. </span><span class="s2">فبعد</span> <span class="s2">خسارة</span> <span class="s2">حرب</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">إيسلي</span><span class="s1">&#8220;</span><span class="s2">،</span> <span class="s2">انكشفت</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">حقيقة</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">قوة</span> <span class="s2">المغرب،</span> <span class="s2">آنذاك،</span> <span class="s2">بعد</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">الهيبة</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">التي</span> <span class="s2">رسختها</span> <span class="s2">معركة</span> <span class="s2">وادي</span> <span class="s2">المخازن،</span> <span class="s2">ضد</span> <span class="s2">التحالف</span> <span class="s2">الإسباني</span><span class="s1">&#8211; </span><span class="s2">البرتغالي</span><span class="s1">.</span></p>
<p class="p4" dir="rtl"><span class="s2">هل</span> <span class="s2">أخطأ</span> <span class="s2">السلطان</span> <span class="s2">المولى</span> <span class="s2">عبد</span> <span class="s2">الرحمن،</span> <span class="s2">حين</span> <span class="s2">قبل</span> <span class="s2">دخول</span> <span class="s2">أهل</span> <span class="s2">تلمسان</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">بيعته،</span> <span class="s2">على</span> <span class="s2">الرغم</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">إفتاء</span> <span class="s2">جلّ</span> <span class="s2">علماء</span> <span class="s2">فاس</span> <span class="s2">بنقيض</span> <span class="s2">ذلك</span><span class="s1"> (</span><span class="s2">ولو</span> <span class="s2">لأسباب</span> <span class="s2">شرعية</span> <span class="s2">أخرى</span><span class="s1">)</span><span class="s2">؟</span> <span class="s2">وهل</span> <span class="s2">أصلح</span> <span class="s2">السلطان</span> <span class="s2">ذاته</span> <span class="s2">خطأه،</span> <span class="s2">حين</span> <span class="s2">لاحق</span> <span class="s2">الحاج</span> <span class="s2">عبد</span> <span class="s2">القادر،</span> <span class="s2">إلى</span> <span class="s2">أن</span> <span class="s2">سلّم</span> <span class="s2">نفسه</span> <span class="s2">للفرنسيين؟</span> <span class="s2">إن</span> <span class="s2">الخسائر</span> <span class="s2">التي</span> <span class="s2">تكبدها</span> <span class="s2">السلطان،</span> <span class="s2">منذ</span> <span class="s2">أن</span> <span class="s2">أرسل</span> <span class="s2">ابن</span> <span class="s2">عمه</span> <span class="s2">المولى</span> <span class="s2">علي</span> <span class="s2">خليفة</span> <span class="s2">على</span> <span class="s2">تلمسان،</span> <span class="s2">مرورا</span> <span class="s2">بمعركة</span> <span class="s2">إيسلي،</span> <span class="s2">ووصولا</span> <span class="s2">إلى</span> <span class="s2">المواجهات</span> <span class="s2">العنيفة</span> <span class="s2">مع</span> <span class="s2">الحاج</span> <span class="s2">عبد</span> <span class="s2">القادر،</span> <span class="s2">ستظهر</span> <span class="s2">للسلطان</span> <span class="s2">حجم</span> <span class="s2">التحديات</span> <span class="s2">القادمة</span><span class="s1">. </span><span class="s2">سياسة</span> <span class="s2">الانكفاء</span> <span class="s2">القطري،</span> <span class="s2">داخل</span> <span class="s2">المجال</span> <span class="s2">الترابي</span> <span class="s2">المرسوم</span> <span class="s2">مع</span> <span class="s2">العثمانيين،</span> <span class="s2">كان</span> <span class="s2">الجواب</span> <span class="s2">البراغماتي</span> <span class="s2">عن</span> <span class="s2">أسئلة</span> <span class="s2">تلك</span> <span class="s2">المرحلة</span> <span class="s2">التاريخية</span> <span class="s2">العصيبة</span><span class="s1">.</span></p>
<p class="p3"><span class="s1">  </span><span class="s2">في</span> <span class="s2">إثر</span> <span class="s2">السلطان</span> <span class="s2">عبد</span> <span class="s2">الرحمن</span> <span class="s2">بن</span> <span class="s2">هشام،</span> <span class="s2">سيُطْرح</span> <span class="s2">نفس</span> <span class="s2">التحدي</span> <span class="s2">على</span> <span class="s2">السلطان</span> <span class="s2">محمد</span> <span class="s2">الخامس</span><span class="s1">: </span><span class="s2">دعم</span> <span class="s2">الثورة</span> <span class="s2">الجزائرية،</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">خلال</span> <span class="s2">جعل</span> <span class="s2">المغرب</span> <span class="s2">خلفية</span> <span class="s2">لها</span><span class="s1">. </span><span class="s2">ولذلك،</span> <span class="s2">ظل</span> <span class="s2">زعماء</span> <span class="s2">الثورة</span> <span class="s2">الكبار</span> <span class="s2">يقيمون</span> <span class="s2">بالمغرب،</span> <span class="s2">ويخططون</span> <span class="s2">لمواجهة</span> <span class="s2">الفرنسيين</span> <span class="s2">من </span><span class="s2">داخل</span> <span class="s2">ترابه</span><span class="s1">. </span><span class="s2">والحديث</span> <span class="s2">عن</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">جماعة</span> <span class="s2">وجدة</span><span class="s1">&#8220;</span><span class="s2">،</span> <span class="s2">بقيادة</span> <span class="s2">بومدين</span> <span class="s2">وبوتفليقة</span> <span class="s2">وغيرهما،</span> <span class="s2">يُبيِّن</span> <span class="s2">حجم</span> <span class="s2">الدعم</span> <span class="s2">المادي</span> <span class="s2">واللوجستيكي</span> <span class="s2">المغربي</span> <span class="s2">للثوار</span> <span class="s2">الجزائريين</span><span class="s1">. </span><span class="s2">غير</span> <span class="s2">أن</span> <span class="s2">رفض</span> <span class="s2">محمد</span> <span class="s2">الخامس</span> <span class="s2">التعاون</span> <span class="s2">مع</span> <span class="s2">الفرنسيين،</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">مسألة</span> <span class="s2">استرجاع</span> <span class="s2">أراضي</span> <span class="s2">الصحراء</span> <span class="s2">الشرقية،</span> <span class="s2">إلى</span> <span class="s2">حين</span> <span class="s2">تحرير</span> <span class="s2">الجزائر</span> <span class="s2">واستقلالها،</span> <span class="s2">سيرهن</span><span class="s1"> &#8220;</span><span class="s2">ملفا</span><span class="s1">&#8221; </span><span class="s2">شائكا</span> <span class="s2">بين</span> <span class="s2">يدي</span> <span class="s2">المستقبل</span> <span class="s2">المجهول</span><span class="s1">. </span><span class="s2">استقلال</span> <span class="s2">الجزائر،</span> <span class="s2">ونشأة</span> <span class="s2">دولتها</span> <span class="s2">الوطنية</span> <span class="s2">الجديدة،</span> <span class="s2">سيجعلان</span> <span class="s2">الإيمان</span> <span class="s2">بالبعد</span> <span class="s2">القُطْري</span> <span class="s2">عقيدة،</span> <span class="s2">في</span> <span class="s2">مناوءة</span> <span class="s2">الوحدة</span> <span class="s2">الترابية</span> <span class="s2">للمغرب</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">جهة،</span> <span class="s2">وفي</span> <span class="s2">إعدام</span> <span class="s2">الاتحاد</span> <span class="s2">المغاربي</span> <span class="s2">الكبير</span> <span class="s2">من</span> <span class="s2">جهة</span> <span class="s2">أخرى</span><span class="s1">. </span></p>
<p class="p4" dir="rtl">هل كان على الملك الحسن الثاني، من بعد والده محمد الخامس، أن يركن إلى تطمينات الهواري بومدين، الذي لم يكفّ عن التصريح بأن لا دُخلَ له في<span class="s3">  </span>ما يسميه<span class="s3"> &#8220;</span>الصحراء الغربية<span class="s3">&#8221; (</span>في مُقابل الصحراء الشرقية<span class="s3">)</span>؟ انسداد الحدود المغربية<span class="s3">&#8211; </span>الجزائرية، واستمرار الجزائر في مناوءة الوحدة الترابية للمغرب، إضافة إلى تعطُّل<span class="s3"> &#8220;</span>الاتحاد المغاربي<span class="s3">&#8220;</span>، بل وبداية التفكير في<span class="s3"> &#8220;</span>اتحاد<span class="s3">&#8221; </span>بدون المغرب مؤخرا<span class="s3"> (</span>من قبَل البعض<span class="s3">)</span>، من شأن كل ذلك أن يفسح للبراغماتية القطرية أوسع الأبواب<span class="s3">.</span></p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
